Alvin Toffler 3ncü dalga teorisi

Yazar Hakkında Kısa Bilgi: Üçüncü Dalga, Şok, Kültür Tüketicileri, Eko-Spazm Raporu kitaplarının yazarı Alvin TOFFLER, meslek yaşamına Washington'da serbest muhabir ve Fortune dergisinin editörü olarak başlamıştır. Daha sonra Cornell Üniversitesinde, Russel Sage Vakfında, Toplumsal Araştırma Okulunda öğretim üyeliği yapmış, çeşitli yerlerde konferanslar vermiştir. Bilimsel dergilerde, gazetelerde yayımlanan sayısız araştırma ve makalesi vardır.
Yazar bu yapıtının hazırlanmasında çok çeşitli kaynaklardan yararlandığını açıklamaktadır. Bunların bir bölümü geleneksel bilgi kaynakları olan ve çeşitli ülkelerde yayımlanan 534 kitap, gazete, dergi, rapor vb.’dir. Alvin TOFFLER, ikinci kaynağını dünyanın dört bir yanında değişikliğin yaratıcısı olan kişilerle yaptığı görüşmeler olduğunu belirtiyor. Aile uzmanları, fizikçilerden, şirket yöneticilerine, meclis ve hükümet üyelerine, başbakanlara dek çok geniş ve çeşitli toplum kesitlerinden gelen bu kişilerle yazar, laboratuarlarda, şirketlerindeki odalarında, dershanelerde, stüdyolarda vb. yerlerde karşılıklı görüşmeler yaparak zengin bir ‘ilk elden bilgi’ derlemesi oluşturmuştur.

Ayrıca Prof.Dr. Gülten KAZGAN kitabın önsözünde; " Amerikalı yeni teknolojiyi yarattığı gibi , bunun doğuracağı değişmeleri de bu günden araştırıyor ; birinciyi yaratan toplumsal çevre ve kültür kökeni ikinciyi de uyarıyor . Geleceği görüp ona göre hazırlanma , oluşumları etkileyip arzulanan yöne çevirmek gereklidir. " diye belirtmektedir.

SUNUŞ

Alvin TOFFLER, XXI. Yüzyıl “Üçüncü Dalga Uygarlığı” "Sanayi Ötesi Toplumlar" tanımıyla ileri sanayi toplumu aşamasının da bir üstüne sıçrayacak toplumları incelemektedir. ‘Neden’ ve ‘Nasıl’ “İkinci Dalga Uygarlığı”nın tükenmekte olduğunu araştırdıktan sonra, bunun içinde oluşan yeniliklerin nasıl Üçüncü Dalga Uygarlığını hazırladığını göstererek sanayi ötesi toplumların yarattığı teknolojik olanakların, aile yapısından iş hayatının düzenlenmesine, mal ve hizmet arzının çeşitlenmesinden düşünce biçiminin çeşitlenmesine, yeni enerji kaynaklarından genetik mühendisliğin sağlayabileceği biyolojik evrime kadar etkilerinin neler olabileceği üzerinde durmaktadır. Üçüncü Dalga değişikliklere uyum sağlamanın güçlüklerine de değinerek yeterince hızlı değişiklik yapmamanın çok daha pahalıya malolacağı üzerinde durmaktadır.

Kitapta Uygarlık üç temel aşamada incelenmektedir ;

1.1.Birinci Dalga ( tarım aşaması ) (Etkin olarak 1000 yıl sürmüştür.) (M.Ö.8000-
M.S.165O)
2. İkinci Dalga (sanayi aşaması) (300 yıl sürmüştür.) (1650 – 1750’den bu güne)
3. Üçüncü Dalga (sanayi ötesi aşaması) (1955’den sonraki dönem)

Kitap özetle; temel olayın, önümüzdeki yılları anlamamızı sağlayan anahtar olduğunu, Onbin yıl önce tarımın bulunmasıyla başlayan “Birinci Dalga”nın yada Sanayi Devrimiyle başlayan “İkinci Dalga”nın getirdiği değişiklikler kadar önemli bir olay olduğuna işaret ederek, bizlerin “Üçüncü Dalga”nın nesilleri olduğunu ileri sürmektedir. Bu olağanüstü değişikliğin gücünü, kapsamını anlatabilmek için sözcükler arıyoruz. Yazar, uzay çağından, bilişim çağından, elektronik çağdan söz ederek insanlığın ileriye doğru bir sıçrama yaptığını, toplumsal yaşamın, tarihinde şimdiye dek görülmemiş ölçüde altüst olup yeniden düzenleneceğinin üzerinde durmaktadır. Üçüncü Dalganın temelden başlayarak yepyeni bir uygarlık olduğunu belirtmektedir.
Yazar, Üçüncü Dalga Dönemini iyi anlayabilmemiz için, Birinci Dalga ve özellikle İkinci Dalga Dönemini daha iyi anlamamız gerektiğini söylemektedir.

İKİNCİ DALGA
Kitapta, Üç yüzyıl kadar önce başlayan İkinci Dalganın, Birinci Dalganın tarıma dayalı toplumlarını yıkıp, yerine yepyeni uygarlıklar yaratan döneme geçildiğinden bahsedilmektedir. Sözünü ettiğimiz bu dönem sanayi devrimidir. Bunun yeryüzüne salıverdiği büyük güç -İkinci Dalga- bütün eski kurumlarla çarpışmış ve milyonlarca insanın yaşamını değiştirmiştir. Birinci Dalga uygarlığının tek başına egemen olduğu yıllarda dünyada yaşayan insanlar “ilkel” ve “uygar” diye ikiye ayrılmıştır. İlkel denilen insanlar, tarım devrimiyle karşılaşmamış, küçük kabileler halinde yaşayan, avlanarak, meyve toplayarak geçinen kimselerdi.
“Uygar” dünyaysa, bunun tersine, yeryüzünün, halkının çoğu toprağı işleyerek geçinen bölümleriydi. Yine de uzaktan yakından sanayi uygarlığını andıran herhangi bir gelişme yoktu. Geleceğin sözünü ettiğimiz bu belirtileri, o çağın şurada burada görülen garipliklerinden ibaretti. İkinci Dalgayı başlatan ve garip, güçlü, hareketli, enerjik karşı uygarlığı yaratan sanayi devrimi ilkeleri ile birlikte işte böyle bir dünyada çıktı. Yazarın ortaya koyduğu İkinci Dalganın ( Sanayi Toplumu)
İlkelerini maddeler halinde belirtecek olursak;

1.1. Bunlar üretimle tüketimin birbirinden kopmasının ve piyasanın rolünün gittikçe artmasının doğal sonuçlarıdır.
Bu ilkeler bürokrasinin doğmasına sebep olmuşlardır .
3.3.Eşleme ( snekronizasyon ) ( zaman )
4.4.Toplayıcılık ( enerji nedeniyle )
5.5.Büyüklük Tutkusu ( verimlilik )
6.6.Merkezileşme

Yazar, İkinci Dalga toplumlarında kararların seçkinler hiyerarşisi tarafından verildiğini belirterek bunları; süper seçkinler, seçkinler, alt seçkinler olarak üçe ayırmaktadır. ( Bunlar karar verdikten sonra kaynaklar sınırlı olduğundan bunlardan sonra gelenler de aynı karar yönünde çalışmak zorundadırlar.)
İkinci dalgada makine (fabrika) esastır.Temsil yetkisinde ve demokratik anlayışta da bu esas düşüncelere yön verilmiştir .
Yazar, Birinci Dalga toplumlarında merkezden uzaklaştıkça devletin otoritesinin zayıfladığını, İkinci Dalga ile birlikte siyasal ve ekonomik bütünleşmenin sağlanarak merkezin yani devlet otoritesinin güçlendirilmeye çalışıldığını ifade etmektedir..
Kitapta, ulus kavramından söz edilerek İkinci Dalganın bir çağdaş ulus olgusunu ortaya çıkarma girişiminden bahsedilmektedir. Kendi kendine yeten ve başkalarıyla aralarında hemen hemen hiçbir bağ bulunmayan ekonomilerin bölük pörçük bir araya getirilmesiyle bir ulus oluşturulamayacağını, çağdaş ulusun iyi bir siyasal sistem ile iyi bir ekonomik sistemin bütünleşmesinden ortaya çıkabileceği belirtilmektedir .


Yaşayan Enerji


Yazar, yeni olsun, eski olsun, bütün uygarlıkların ön koşulu olarak enerjiyi göstermektedir. Bilindiği gibi Birinci Dalga toplumlarının enerji kaynağını, insan ve hayvan gücü ya da güneş, rüzgar ve su oluşturmaktaydı. Bunun tersine, bütün İkinci Dalga toplumları enerjilerini kömürden, gazdan petrolden elde ederek Yeryüzünün enerji rezervlerine el atarak sanayi uygarlığını güçlendirmiş ve ekonomik gelişmeyi son derece hızlandırmıştır. Ancak doğaya bağımlı olan enerji rezervleri hızla tükenmektedir. Bu yüzden yeni enerji kaynaklarına ihtiyaç duyulmuştur.

Enerji Kaynaklı Teknoloji (Teknosfer)
Kitapta, yeni bir enerji sistemine geçişle birlikte teknoloji alanında yeni bir hamle başladığını Birinci Dalga toplumların, Vitruvius’un iki bin yıl önce dediği gibi, “zorunlu buluşlara” dayandırıldığından bahsedilmiştir. Bunlar vinçler, lövyeler, kaldıraçlar, presler insan ya da hayvan kaslarının gücünü artırmakta kullanılıyordu. İkinci Dalga teknolojiyi büsbütün yeni bir düzeye çıkardı. Her yanı dev elektromekanik makineler, taşıma kayışları, hortumlar, göstergeler vb. ile donattı. Bu yeni araçlar sadece kasların gücünü artırmakla kalmayıp, insanlardan daha iyi işiten, gören, dokunan makineler yaratarak, yeni makineler yapacak makineler icat ettirmiştir. Ayrıca kitapta İkinci Dalga uygarlığının yüzlerce ‘fabrika kentlerinin’ ortaya çıktığından bahsedilmiştir. Bu fabrikalardan çıkan ürünlerin pazarlanması bir sonraki boyutu oluşturmuştur.

Hızlanan Dağıtım

Birinci Dalga ve İkinci Dalga arasındaki dağıtım sistemini incelediğimizde Birinci Dalga toplumlarında malın genellikle el emeğiyle üretildiğini, her şeyin alışılmış şekillere uyularak tek tek yapıldığını dağıtım da aşağı yukarı buna uygun biçimde sağlandığını görmekteyiz. Tek tek alışverişin yerini, sanayileşmiş toplumlarda makine kadar önemli yeri olan kitle dağıtım ve pazarlama sistemleri almıştır.
Bütün toplumlar (ilkel , tarım ve sanayi toplumları) enerji kullanıp mal üretirler. Üretilen ürünlerin pazarlamasını yaparak dağıtımını sağlarlar.
Yazar, üretim ve sonrası dağıtımı sağlayacak gücün ise, İkinci Dalgaya özgü ‘Fabrika Eğitimi’ ile karşılandığını söylemektedir.

Fabrika İçin Eğitim

Sanayiinin halkası olan fabrikalar "İkinci Dalga" içinde önemli bir yer tutarak Fabrikalarda çalışacak insangücünü "Birinci Dalga"dan yani tarlada çalışanlardan karşılamıştır. Fabrikaları daha verimli işletmek için, fabrikayı model alan, herşeyi zamanında yapan, söz dinleyen, aklı pek çalıştırmayan kitle eğitimine geçildi.
İkinci Dalga ile birlikte yeni aile düzenine geçildiğini görmekteyiz.
Ailenin Ufalması(Sosyosfer)
Büyükaile düzeni dediğimiz büyükanne büyükbaba, anne, baba ve diğerleri ile birlikte büyük bir ev düzeni içinde tek bir ekonomik üretim yerini, sadece anne, baba ve birkaç çocuktan oluşan, mülkiyet anlayışına dayalı çekirdek aileye bırakmıştır.

İkinci Dalga teknoloji ve aile yapısı ile birlikte enformasyon alanında da yeni gelişmeleri ortaya çıkarmıştır.
Haber Endüstrisi(Enfosfer)

Birinci Dalgadaki haberleşme olanağı zenginlerin ve iktidar sahibi olanların tekelinde iken, İkinci Dalga teknolojisi ve kitle üretimi, haberleşmenin, eski iletişim kanallarının taşıyamayacağı bir çapta olmasını yani kitle haberleşmesini ortaya çıkarmıştır. Bunlara örnek olarak telefon, telgraf, gazete, radyo, sinema ve televizyon gibi iletişim araçlarını verebiliriz.
Yukarıda bahsettiğimiz konuların üçü birarada, toplumun temel yapısını oluşturur

Teknosfer (Teknoloji) zenginlik üretip dağıtırken, sosyosfer (toplum) bireylere toplumdaki rollerini dağıtır. Enfosfer de (Enformasyon) bütün sistemin işlemesini sağlamak için gerekli bilgiyi dağıtır.
Kitapta yazar, 1950’li yılları işaret ederek Üçüncü Dalganın kendisini göstermeye başladığını, İkinci Dalganın ilkelerini sarsarak kendi ilkelerini ortaya çıkardığını vurgulamaktadır.
Yazar bu ilkeleri; İkinci Dalga ilkeleri ile kıyas yaparak ortaya koymaktadır.

Üçüncü Dalga Teknolojisi


Üçüncü Dalga ile birlikte elektronik alanında ortaya çıkan büük gelişmeler, bilgisayar sanayii, uzay bilimi, okyanus altı araştırmaları, enerji bakımından çok tasarruflu ürünler, değişik bakış açıları ve iş sahaları ortaya çıkararak enerji israf eden İkinci Dalga endüstrilerinin yerini almaya başlamıştır.
Yazar İkinci Dalga teknolojisinin insanların fizik gücünü artırırken, bilgisayarın da düşünme gücünü artırdığını söylemektedir.

Artan Düşünme Gücü

Üçüncü Dalga ile birlikte insan zekası ile ilgii çalışmaların artmaya başladığını görmekteyiz. Bu konu ile ilgili Dr. Donald F.KLEIN bir çalışmasında “akılsız-yani uyarıcılığı olmayan- yoksul çevrede yetişen insanlarda becerinin arttığını, kendine güvenin geldiğini, merakın oluştuğunu, araştırmacı kimliğin geliştiğini, hayal gücünün arttığını belirterek, (Akıllı bir çevre akıllı insanlar yaratır.) sözüyle de çevrenin önemini vurgulamaktadır.

Üçüncü Dalga elektronik ve bilgisayar sistemlerine dayanan üretimle İkinci Dalganın hantal çalışan kitle üretiminin yerine, daha hızlı, parça sayısı az, elektronik beyne sahip yüzlerce iş sahası ortaya çıkarmıştır.

Yazarın, yeni üretim sistemi ile birlikte “elektronik köşk” diye adlandırdığı daha küçük çalışma birimlerinin ortaya çıkarak İkinci Dalganın getirdiği bürodan ve fabrikadan alıp eve ofis kurma şeklinde, aileden, okula, ve şirkete kadar bütün kurumlarda değişiklik yaratabileceğini söylemektedir.

Bu değişiklik çalışma koşullarında ortaya çıkabilecek”Esnek zaman” kavramını ortaya koyan yazar, insanların kendi çalışma saatlerini, belirli sınırlar içinde, kendisinin saptayabileceğini ifade etmektedir.

SONUÇ


Feodal bir yapıya sahip, tarıma dayalı, insanların sınıflara ayrıldığı kendi gereksinimlerinin çoğunu kendisinin karşıladığı, sınırlarını (M.Ö.8000-M.S.1650) olarak belirlenen Birinci Dalga (tarıma dayalı) dönemden, insanları tarımdan alıp kitle üretimine özellikle sanayinin temel yapı taşı olan fabrikalarda kitle üretimine geçerek bunu da yaparken doğal kaynakları büyük hızla tüketerek, kentleşme sürecini hızlandıran ve sınırlarını (1650-1950) olarak belirlenen İkinci Dalgaya geçilmiştir.
Dünyamızda İkinci Dalga Dönemine geçmiş ya da geçecek toplumlar olsa da Üçüncü Dalga diye ifade edilen (Sanayi Ötesi Devir) yeni bir dönemde, merkezlerde toplanmayan üretimin olduğu, bitmeyen enerji kaynakları olan, kentlerden uzak, ev ofisine geçilmiş, bireysel iletişim özelliklerini barındıran Birinci Dalgaya benzer fakat teknolojiye dayanan olgularla İkinci Dalganın İlkelerini zorlamaya başlayıp, değiştirmeye başladığı, zaman sınırlarını belirlediğimiz hangi dönem olursa olsun, bugün dünyada gittikçe daha çok insan kabul ediyor ki, ilerleme yada yaşam, standartlarındaki maddi öğelerle ölçülemez.
Moral, estetik, siyasal ve çevre bakımından kötü duruma itilmiş, yozlaştırılmış toplumlar, ne kadar zengin ve teknoloji açısından gelişmiş olurlarsa olsunlar, ileri bir toplum sayılamayacakları kitabın sonuç bölümünde ifadesini bulmuştur.
Yarının uygarlığı için doyumsuz bir duygusal yaşam ve sağlıklı bir psikosfer (psikoloji) yaratabilmek için bireyin üç şeye ihtiyacı olduğu da ifade edilmektedir.
Bunlar; bir topluluk, bir yapı, ve bir anlamdır.

Yorum;
“Gelecek yılların veya çağların üzerinde düşünen bilim adamlarından biri olan Alvin Toffler’ e göre günümüzde insanlık 3uncu dalga diye tanımladığı bir dönemde yaşamaktadır. Sizce bu dönem dünyanın tek tip uygarlığa gitmesine neden olacak olan bir süreç midir?"
Cevabımı genel bir değerlendirmeyle olumsuz olarak verebilirim. Çünkü bilgi ve enformasyon insanların zihninde oluşur her insanın yaratıcılığı ve fikirsel gelişimi farklıdır ihtiyaçlarda coğrafya ve koşullara göre değişkenlik arz eder bu nedenle mutlaka farklılıklar olacaktır.
1nci dalga dünyada yaşandı teoriye göre her uygarlık tarım yaptı yaşamak için, göçebe ve avcı toplayıcı kültürler tutunamadı, tarım toplumlarının uygarlık basamaklarını daha hızlı aşması bazı toplumların hızlı gelişmesini bazılarının da yok olmasına neden oldu ama sibirya tundrasındaki insanlar çavdar ekti, anadolu buğday, hindistanın muson yağmuru alan kıyıları pirinç ama hepsi de tarım yaparak geçirdi bu evreyi uygarlıkların hepsi tarımla gelişti ama farklı konularda uzmanlaştırdı coğrafya onları.
2nci dalgayı ele alalım sanayi devrimi ve endüstriyel gelişim tarım toplumlarını hedef almaya başladı sanayileşenler sanayileşemeyenleri. Sanayileşene emperyalist, sanayileşemeyenlere sömürge dedik. Bazı sömürgeler sadece tarım toplumunda kaldığı ve uygarlığını 2nci dalgaya taşıyamadığı için yok oldu ya da himaye altına girdi kullanıldı. Hammadde kaynağı olarak kaldı. 2nci dalga uygarlık sürecini hızlandırdı, 1nci dalgayı yakalayamayan hiçbir uygarlık dünya üzerinde kalmadı, artık 2nci dalgayı yakalayamayanlar bugün hala var ama 3ncü dalga geldiğinde 2nci dalgayı yakalayamayanlar için son yaklaşıyor. 3ncü dalga bilgi ve teknoloji ise enformasyon ve bilişim üzerine bir yarışsa 2nci dalgaya dahil olamayan uygarlıklar için daha büyük bir felaket geliyor demektir. Fakat bu son nasıl olursa olsun uygarlıkların tek tipleşmesi hipotezi çürümeye mahkumdu.
Nasıl mı? Şöyle açıklayalım, ABD ve dünyanın sömürge ülkeleri bilgisayar teknolojilerinde Microsoft kullanıyor, bu sömürüye dur diyenler Apple-Mac, Almanya Suse-Linux, Çin daha başka yazılım ya da işletim sistemleri kullanıyor. Aslında 3ncü dalga dünyayı sayarken aslında farklı diller konuşuyor, evet belki aynı enstrümanı kullanıyorlar ama ezgiler çok farklı. Hepsinin temelinde "2lik tabanda bilgisayar yazılımı" var, birler ve sıfırlar kullanıyorlar. Üretime gitme metotları hala çok farklı, tıpkı 1nci ve 2nci dalgada olduğu gibi coğrafya, ve kümülatif kültür birikimi toplumları farklı kılmaya devam ediyor. İnsanlar ne kadar evlerine kapanıp işe gitmeden dünyayı, işlerini, hayatlarını, teknoloji sayesinde idare edecek hale gelirse gelsin sonuçta rekabet hep var olacak ve rekabet oldukça milli çıkarlar olmasa da Neo Liberal ekonomi piyasası, şirketlerin rekabetini koruyacaktır. Böylece 3ncü dalga tek tip uygarlığa gidemeyecektir. Tıpkı, hala Avustralya’ da Afrika’ da bazı az gelişmiş uygarlıkların bulunduğu gibi, 1nci dalgayı yakalayamayanlar var olacaktır bir şekilde. Yahut tarıma geçip de sanayileşmeyi yakalayamayan ülkeler olduğu gibi Şili gibi, sanayileşmeyi bir nebze başarıp teknolojiyi yakalayamayan ülkeler olduğu da bir gerçek.
Son olarak da her aşamayı aşıp, 3ncü dalgayı başlatan ülkelerde var ama resmin tamamını görmek için bir adım geriye çekilip baktığımızda bu sürecin uygarlık yarışı olduğu görülüyor.
Teoride bence ihmal edilmiş en önemli unsur insan faktörü. Doğruluk, güzellik, azim vs ne kadar insanca duygularsa ihanet, rekabet, hırs, bencillik vs de insana özgü. Uygarlığın sürüp gidip, en sonunda da çıkacağı yer tek tip bir uygarlık olamaz. İnsan uzlaşamaz, uzlaşsa bile bu kimliği ya sahtedir, ya da geçicidir. Tek tip uygarlık olup çıksa bile üçüncü dalga ülkeleri yine kendi içinde bölünecektir.
Kanımca, 3ncü dalga; yeni sistemler, yeni kaynaklar, yeni hayatlar getirse de yeni yönetimler de getirecektir. Napolyon Bonaparte' ın da dediği gibi;
“Neyle yönetilirsek yönetilelim, krallar hep olacak!...Bu nedenle”
3ncü dalga uygarlık serüveni kabul etmeliyiz ki, bir gerçek. Gelin görün ki dünyayı tek tip uygarlık hale getirmek hala benim gözümde oldukça ütopik.

Okuyuculara önemli bir hatırlatma; Bu konuyu Yakındoğu Üniversitesi'nde okuyan ve Mustafa Hoca'dan ders almaları sebebiyle araştıran arkadaşların şuursuzca kopyalayıp yapıştırmaları menfaatlerine olmayacaktır. Bu paylaşım daha ziyade size araştırması ve kaynak bulunması oldukça güç olan bu konu hakkında sizlere araştırmacılara fikir vermesi ve ışık tutması amacıyla yapılmıştır.