SAMETYALILAR VE DİN

Tabular, insan hayatına önemli derecede yön veren olgulardır. Din ise özüne ve sözüne dokunmaktan en çok çekindiğimiz tabu diyebilirim. İnsanoğlunun tarihsel süreç içerisinde dini neden bu denli tabu gördüğünü ve dinin toplumsal hayatı düzenleyecek kadar güçlendiğini anlamak için gelin bir kurgu yapalım.

Hayali bir dünya ve hayali toplumlar olsun düşselliğimizde. Öncelikle biz kendimize bir kavim adı verelim. Bu kavmin adı da “Sametyalılar” olsun.

Sametyalılar tarihsel süreç içerisinde antik çağları yaşamış kendine göre bir yazı dili bulmuş, günlük hayatı kolaylaştıracak buluşlar yapmış, başka herhangi bir kavimden etkilenmemiş özgün bir kültür olsun. Bu ilkel medeniyet yapısında, John Locke’ un toplum sözleşmesinde anlattığı her sürecin yaşandığını var sayalım. Neydi onlar? Önce bağımsız aileler halinde yaşamış olsun Sametyalılar, daha sonraları vahşi hayattan korunmak için bir araya gelmiş olsunlar, daha da sonraları doğayla mücadele etmeyi öğrendikçe daha başka bir mücadelenin içine girmiş olsunlar. O mücadelenin kaynağı aslında benim tabirimle otorite boşluğu. Artık temel ihtiyaçları konusunda sorunlarını gidermiş, doğayla mücadele etmeyi başarmış bir toplum var elimizde. Daha ne isteyebilir ki bundan yüzyıllar öncesinde var olmuş bir kavim?

Tabiî ki bugün suç diye adlandırdığımız ve yine bugün hak diye tanımladığımız özgürlüklerin sınırlarını çizmeyi isteyebilir. İnsan içgüdülerinde yer alan bencilliğin getireceği sorunlar, bugün bile sorun oluyorsa o gün çok daha ciddi boyutlarda olmalı değil mi? John Locke da bu durumda bir kargaşa ortamının doğduğunu bize anlatıyor, desteklemekle beraber açıklamaya devam ediyorum. Toplum içerisinde meydana gelen adaletsizlikler artık çekilmez bir noktaya ulaştığında, tüm bireyler bir araya gelerek taşlarından, sopalarından vazgeçerek güç kullanma hakkını birine ya da birilerine devretmeyi akıl ediyorlar, karşılığında bugünkü devlet mantığının temellerini atan korunma ihtiyacını talep ediyorlar ve varsayımsal kavmimiz Sametyalılar, John Locke’ un varsayımsal toplum sözleşmesine ulaşıyorlar.

Artık Sametyalılar kurumsal bir kimlikle karşımızdalar, tüzel kişiliği de kazanan Sametyalılar uygarlık maratonlarını burada tamamlamış olamazlar. Sametyalıların ihtiyaçları bir bir karşılanırken başka sorunları doğar. Doğa olaylarını açıklamakta güçlük çekerler, âlimleri, bilginleri ne kadar açıklama getirmeye çalışırsa çalışsın, başka yöntemler kullananlar ortaya çıkacaktır. İnsan psikolojisindeki yerini o günlerden bugüne korumayı başaran, umut.

Sorunları çözemeyen Sametyalılar âlimlerin mantıksal yaklaşımlarının tıkandığı yerde alternatif bir cevap aramaya koyulurlar. Bugün pek de hoş karşılamadığımız ama tarihte çokça görülen büyücülük müessesesini tesis ederler. Ama ben buna biraz daha onurlu bir isim koymayı tercih ediyorum, gelin biz buna “Şamanlık” diyelim. İnsan umutlarını yüz üstüne çıkararak ve yine çaresiz kalan kişilerin içlerinde taşıdıkları inancı kullanarak onlara yaşama gücü veren bir oluşum.


Zamanla Sametyalıları öyle örgütler ki bu şamanlar, toplumda ileri gelen kişiliklerden biri oluverirler. Âlim olmakla, şamanlık arasında çok ince bir çizgi kalır. Gel zaman git zaman umut, merakı yener ve şamanlık bu mücadeleyi kazanır. Artık Sametyalılar için şamanlık bir devlet müessesesi haline gelir. Otoritenin, yani liderimizin sağ kolu haline gelir. Çünkü lider, mantığıyla toplumu sevk ve idare edemediği noktada şamanın gücünü arkasına alarak halkını inandırabildiğini fark etmiştir. Lider mi halkı yoksa şaman mı lideri yönetir hale gelir orasını sizin takdirinize bırakıyorum?

Velhasıl, günümüze doğru birkaç yüzyıl geçmiş olduğunu ve artık Sametyalıların güçlü kendi kuralları ve inanışları olan, örfi geleneklere sahip bir toplum haline geldiğini kabul edelim. Bu özgün kavmimiz bir gün gelir ve bir başka medeniyetle karşılaşır. Bu öyle kara bir gün olacaktır ki Sametyalılar için, açlığı, susuzluğu, kanı ve şiddeti beraberinde getirecektir. Kendi konuşabildiği dilden başka bir dili tanımamış, kendi doğrularından başka bir doğru bilmemiş iki medeniyetin tarih boyunca yaptığı tek şeyi yapabilmeyi akıl edebilmiş liderler. Sametyalılar ve düşman kavim savaşın ortasında bulurlar kendilerini. Savaşın acı yüzüyle tanıştıklarını ve savaşın ne kadar süreceğini anlatmayacağım size, benim burada anlatacağım faktör daha çok şamanı ve tebaasını ilgilendiriyor. Savaşta Sametyalıların artık yol göstereni, umudu, tükenmiştir. Çünkü etten ve kemikten olan, umudumuz şaman, ölmüştür. Ama bir başka kavim tarafından öldürülmüştür.

Bunun üzerine sinirlenen Sametyalılar her yerde düşman kavmin şamanını aralar. Gelin görün ki bulamazlar. Bakmadıkları tek bir taşın altı bile kalmamıştır. Bir süre sonra anlarlar ki düşman kavmin umudu da, inancı da yerde değil, göktedir. Ne el uzanabilmektedir, ne kılıç kesebilmektedir. Sametyalıların umutları, çözümleri, değerleri, inançları yerde kanlar içinde yatarken, düşman kavmin hiçbir değerine dokunamamıştır Sametyalılar. Bunun üzerine tanrılarını yerde değil gökte aramaya başlamıştır silinip giden, benliğini kaybeden Sametyalılar’ dan geriye kalanlar.

Hayal gücümüzde var ettiğimiz bu toplumdan aslında bir çok analiz yapabilmemiz mümkün. Ama analizimi yine sona saklayarak, tek bir analizle devam etmek istiyorum.
İnsanlara umutsuzluğunda umut veren, inancını kaybettiğinde dayanma gücünü veren tarihte hep din olmuştur öyle değil mi? Ama din neden devletsiz var olamamıştır? Acaba bunun altında yatan yine toplumsal hayatı düzenleme isteği olabilir mi?

Şöyle düşünelim, söz meclisten dışarı kendimizi, on kişiyi bıçakla öldürmüş, sayılamayacak kadar hırsızlık yapmış, onlarca kadının ırzına geçmiş bir suç makinesi olarak hayal edelim. Bizi durdurmak için devlet ne kullanmalı? Ölüm cezası ya da ardından gelecek suçlulara verilecek acı ve elem dolu cezalar, tarih boyunca bu suçlardan insanları uzaklaştırabilmiş mi? Şahsi kanaatime göre ahlaklı olan insan zaten bir başka insanın hayatını elinden alamayacağı düşüncesiyle kimsenin hayatına kast etmeyecektir. Hırsızlığı doğru bir davranış olarak görmediği, haksız bir davranış olarak gördüğü için yapmayacaktır. Hiçbir kadının iffetine, insan onuruna yakışmayan bir davranış olduğunu bildiği ve bunun asla kendi özgürlüğü içine girmeyen bir davranış olduğunu kabul ettiği için yeltenmeyecektir. Böylesi erdemli bir toplumda zaten sorun yoktur. Fakat bir toplumda herkes erdemli olmayacaktır. Nitekim olağan hayat tecrübesiyle de sabittir bu sav. Bu erdemi taşımayan bireylere de bu dünyanın yaptırımı dışında bir yaptırım öngörmek çok makul kabul edilebilir.

İnsanların yüreğine korku salabildiğiniz sürece onları yönetebilmeniz kolaylaşır. Kaybedecek bir şeyi olmayan kişileri nasıl alıkoyardınız peki? Onlara da sonun aslında onlar için bir başlangıç olduğunu anlatabilirseniz, kaybedecekleri bir şey vermiş olursunuz! Bu nedenle din aslında ütopya olarak erdemli topluma ulaşana kadar en iyi yaptırım yollarından biri olacaktır devletler açısından. Bunu fark etmiş olmalıdırlar ki devletler, eninde sonunda tek tanrılı dini kabul etmişlerdir. Tabiî ki istenen ve gönlümüzden geçen insanların dini yaptırımlardan korktukları için değil, gerçekten yanlış olduğunu bildikleri için başkalarının özgürlüklerine, haklarına el uzatmamalarını sağlamaktır. Ama o gün gelene kadar en pratik yol bu gibi gözüküyor.

Şimdi tüm bu kabuller ve varsayımlar ışığında günümüz toplumuna gelelim. İnsanoğlu dünya denen gezegen üzerinde herhangi bir iradesi ya da tercihi olmaksızın vücut buluyor. Doğduğu ülke ve ailenin değerleri ve inanışlarını benimsiyor. Bunları değiştirebilecek yaşa geldiğinde zaten artık o yapının bir parçası haline çoktan gelmiş oluyor. Rusya’da Protestan inancına mensup bir ailenin çocuğu acaba Birleşik Arap Emirliklerinde doğmuş ve Müslüman inancıyla yetiştirilmiş bir çocuğa göre daha mı tanrıya uzak? Son semavi din Müslümanlık diye, dünyaya Müslüman bir ailenin yanında gelenler, acaba hayata bu manada bir sıfır önde mi başlıyorlar. Bence herkesin doğduğu coğrafyayla alakalı olarak yaşayışı ve inanışları şekilleniyor. Bu nedenle kimsenin, kimseye bu konuda farklı davranması ya da doğru yol göstermeye çabalaması mümkün değil. Esas olan ahlaktır diye bir yargıya varmaktan alıkoyamıyorum kendimi. Sonuçta inanan herkes tek bir tanrıya inanıyor. İster buna God desinler, ister Allah, ister Dieu desinler, esas olan; günahından çekindiğiniz ve yaptırımından korktuğunuz için doğruya yönelmeniz veya sevabının getireceği faydaların hesabını yaparak sergileyeceğiniz doğrular değildir.

Gerçekten doğru olduğuna inandığınız, insanların eşitliğine inandığınız, diğer insanların özgürlüklerine saygı duyduğunuz ve bence en önemlisi erdemli insan davranışlarına ulaşmak istediğiniz için ahlaklı davranışları sergilemektir.

İster toplum yaşayışı ve devlet düzenlerinin oluşturduğu dişliler arasında dövülerek bu sonuca mahkûm edilirsiniz veya dini yaptırımlarla tehdit edilirsiniz, isterseniz; bu doğruya siz inandığınız ve doğru bulduğunuz için inanırsınız.