Kavram Yönetimi

Kavram Yönetimi

Uygarlık kavramı acaba bir popüler kültür adaptasyonunun yüksekliğini ölçen bir kavram mıdır? Zira uygar toplum kavramının bir tanımı var mıdır?

Kanımca yeryüzünde kavramları yönetenler, her şeyi yönetir. Çünkü insanlar, toplumlar ve devletler kavramlar üzerinden hareket eder hale gelmiş ve tüm insanlık bazı kavramlara uygun davranmalarına göre yargılanır hale gelmiştir.

Dünyada insan haklarına saygılı bir devlet olmak bugün için bir uygarlık kriteri sayılmakta mıdır? Yoksa önemli olan bir sonraki aşamaya geçip doğaya ve hayvanlara da saygılı olmak kıstas mı olmuştur. Birleşmiş Milletlerinin 1948 de yayınladığı insan hakları evrensel bildirgesini imzalamak bir uygarlık timsali midir? Yoksa önemli olan “Magna Carta”yı yazabilecek kadar demokratik olabilmekle bu durum zaten geç kalınmış başka bir durum mudur? Görüldüğü gibi İngiltere 1215 de bir kavram ortaya atmış bu kavramı kendi vatandaşlarına yüzyıllar önce tanımıştır. O zaman İngiltere insan hakları konusunda dünyadan daha uygardır.

ABD insan haklarına geniş yetkiler tanıyan anayasasıyla özgürlükler ülkesi olarak ün yapmıştır. Ancak ABD son yılların en çok savaşan ülkesi ve yeryüzüne en çok zarar veren endüstrisidir. İngiltere’de ise “Vatanseverlik Yasası” ile ülkesinde yaşayan kendi vatandaşlarının günlük hayatlarında kullandıkları temel hak ve özgürlükler kısıtlanır olmuş, her yer mobese kameralarıyla doldurulmuştur. Guantanamo Üssü, ABD’nin görkemli insan haklarına bir kara leke olmayı başaramamıştır. Ama takdir edersiniz ki bunu hak edecek kudrettedir.

Acaba bugün dünya için “güç” görünenler neden aynı zamanda dünya için model olamayacak kadar çirkin problemleri bünyesinde taşımaktadır. Buna rağmen neden bu ülkeler uygar ülke olarak ifşa edilmektedir. Sebebi basit, bir ülkeye araba satarsanız ve fabrikası sizdeyse, daha sonra o ülkeye yedek parça satarsınız. Araba dendiğinde de akla siz gelirsiniz. Çünkü herkes sizin ürettiğiniz arabaya binmektedir. Daha sonra biri çıksa sizin yaptığınız gibi bir araba yapsa herkes ona taklitçi gözüyle bakacak yine bu işin piri olarak sizi görecektir. Zira mesleki birikiminiz ve tecrübeniz, çaylak rakibinize üstünlük sağlamaya yetecektir. Yeter ki iktisadi olarak mağlup olmayın.

Aynı zamanda ekonomik güç dengeleri sizi rakiplerinizden daha bağımsız, daha istikrarlı hale getiriyorsa bu durumu tek şeritli ve karanlık bir yolda arka arkaya giden arabalara benzetmemiz de mümkündür. Öndeki araç herkesin hızını belirleyecek ve tüm kriterleri o getirecektir. Öyleyse uygarlık ile ilgili kavramı ortaya atan devletler aynı zamanda neyin uygarca, neyin barbarca olduğunu da işaret etmektedir. O zaman devletler de peş peşe giden arabaların en öne yakın olma mücadelesi gibi, birbirini geçmekten uzak, sadece bu kervana ne kadar önce katıldığına bakılarak sıralanmaktadır.

Teknoloji üretebilmek ise tarih boyunca bir rekabet konusu olmamıştır. Teknoloji başlarda sadece günlük hayatı kolaylaştırmanın ve doğa ile mücadele etmenin bir silahı olarak görülmüştür. Mısır uygarlığının pi sayısını bulmasına bakalım. Nil, Mısıra hayat vermektedir ve Afrika kıtasında yer aldığından birinci jeolojik zamanın özelliklerini barındırmaktadır. Bu nedenle akarsuların debisi ve deniz seviyesinden yüksekliği azdır. Bu oluşum için birkaç milyon yıl öncesinden bahsettiğimiz için ve Mısır en çok M.Ö. 1000lere dayandığından bugünkü şekline benzediğinden şüphemiz yok. Bu nedenle Nil menderesler çizmektedir. Dairesel hareketleri olan verimli Nil kenarlarının yüz ölçümünü hesaplamak ve halka bu toprakları dağıtabilmek için, “yirmi ikiyi yediye bölmek” bir teknolojidir. Ancak herhangi bir rekabet yoktur, varsa bile bu rakip tüm heybetiyle doğanın kendisidir. Mısırdan örnek vermemin asıl sebebi özgün bir özgürlük olması ve kültür etkileşimlerden uzak kalmış olmasıdır. Yani herhangi bir muhatabınız olmadan da uygarlık geliştirebildiğimizin bir göstergesidir.

Son dönemde Çin’de yaşanan olaylarla anılan Uygurlar tarihte ilk mendil kullanan uygarlıktır. Zaten bu tip yaşamsal kararlar onları uygar kılmıştır, öyle ki yerleşik hayata geçmeleri, savaşçılıklarını kaybetmeleri, tarıma geçmeleri dönemin uygarlık kriterlerinin ötesindedir.
Bugünse durum hayatımıza başka kavramların girmesi nedeniyle form değiştirmiştir. Sendikal haklar, siyaset, rant, kar marjı, silah sanayi, endüstri, Petro-kimya, gen araştırmaları, transgenik bitkiler, nükleer araştırmalar, bilişim gibi kavramlar ve olgular artık hızlı hızlı üretmeyi, hızlı hızlı tüketmeyi emretmektedir. Çok üretmek çoğu zaman çok satmak olmadığı için pazarlama önem kazanmaktadır. Üretilen mal ve hizmetleri satabilmek için teknikler geliştirmenin ötesine geçmenin zamanı gelmiştir. Artık ülkeler ülkelere kültür, uygarlık dahası “trend” pazarlar hale gelmiştir. Bir mal veya hizmet satılmıyorsa; onu toplumun gözü önünde olan kişilere kullandırmakla rol model yaratılmakta ve tüketicinin şuursuzca oradan oraya bir şeylerin peşinden koşar hale getirmek bir endüstriyel ve teknolojik uygarlıktır.
Uygar olmak kanımca şuna benziyor. Tüketici bir pinpon topunu, endüstriyel mal ve hizmetler raketlerini ve bu raketleri yöneten şirketleri meydana getirsin. Masanın kendisi ise sektör olsun. Peki, bunun neresinde uygarlık derseniz cevabı ortada, uygarlık bir masa tenisine sahip olmaktır. Daha önce dediğim gibi bunun karlılığını gören komşularınız da kendilerine birer masa tenisi tedarik edeceklerdir.

Teknolojik gelişmeler elbette ki insan hayatını kolaylaştıracak niteliktedir. Fakat bu gelişmeler artık amaç olarak insan hayatını kolaylaştırmamakta, faydalar olasılık dahilinde yan getiri haline gelmiştir. Bir cep telefonu şirketini ele alalım, önce basit bir cep teflonu piyasaya sürer, sonra bunun boyutlarıyla oynayarak bir büyütüp bir küçülterek bunu tekrar pazarlar, sonra ürünü daha fonksiyonel hale getirerek satış sağlar, daha da sonra fonksiyonel ürünü sadeleştirerek tekrar satış sağlar. Burada insanın beğeni gibi psikolojik ihtiyaçlarına cevap verilmektedir ama amaç insan ihtiyaçlarını karşılamaktan fark edeceğiniz gibi uzaklaşmıştır. Artık daha çok kazanmak için daha çok üretilmektedir. Ama aynı kişiye sürekli benzer ürünü pazarlamak bir meziyettir. Bu da trendlerle oynamakla mümkündür. Bu sayede 5 sene içindeki hedeflere 1 senede ulaşmak mümkündür.

Silah sanayini düşünelim, karlılığı en yüksek sektörlerden biridir. Ülke olarak güçlü ve teknolojik silahlara sahip olmanız sizi uygarlık yarışından uzaklaştırmamakta aksine yarışın daha da göbeğine çekmektedir. Yani sizi sistemin dışına itmeye çalışanlara karşı oynadığınız bir koz haline gelmektedir. Peki, bu rekabet nasıl etkiler yaratır? Şöyle ki; silah üreten İsrail piramidin tepesinde bu durumdan nemalanırken, Pakistan ve Hindistan pazar oldukları için pozisyon kazanmakta, Türkiye gibi ülkeler ancak sayısal askeri üstünlüğü ile masaya oturabilmektedir. Yani Türkiye satın alma gücüyle, Hindistan ve Pakistan’ın barışma ihtimalinin yaratacağı pazar daralması tehdidiyle ve İsrail’de ABD senatosundaki Yahudi lobisinin seçim dönemlerinde bu silahların satılmadığı takdirde başkan adayına maddi desteği çekme tehdidiyle yürütülen muazzam bir dengeyi barındırmaktadır. Bu da bana teknolojinin uygarlık üzerinde sandığımızın aksine etkiler yarattığını işaret ediyor. Tabi teknolojiden kastımız evimizdeki mutfak robotu değilse, aslında o bile bir pazarlama serüveni.

Aslında tüm bu değerlendirmeler ışığında özgün ve şahsına münhasır bir uygarlığın var olabilmesi neredeyse imkânsızdır. Zaten uygarlık birazda kümülatif ilerleyen bir oluşumdur. Zararlı yanlarını ayıklamak ise neredeyse imkânsızdır. Dolayısıyla dünya dengeleri içerisinde önemli bir yer edinmek isteyen toplumlar el değmemiş mecraları araştırmak ve kendine işaret edilen hedeflerin peşinden koşmak yerine, mutlak suretle kavramları yeniden ele alarak eski hedefleri yeni bir bakış açısıyla işlemeli ve daha sonra bir trend yaratarak kendi ekolünü kurmalıdır. Aksi halde başarılı olmak bir kenara dursun, sürekli taklitçi olmakla ya da geri kalmışlıkla itham edilmekten kurtulamayacaktır.